E kaluara kontroverse e Charles Smith rikthehet pas vendimit për ish-krerët e UÇK-së

-Gjyqtari Charles L. Smith III, i cili kryesoi trupin gjykues që më 16 shtator 2026 shpalli aktgjykimin ndaj Hashim Thaçit, Kadri Veselit, Rexhep Selimit dhe Jakup Krasniqit, nuk është një emër i panjohur për Kosovën. Përpara se të merrte detyrën në Dhomat e Specializuara të Kosovës në Hagë, Smith kishte shërbyer për disa vite në Kosovë si gjyqtar ndërkombëtar i EULEX-it. Pikërisht kjo përvojë e mëparshme në sistemin e drejtësisë në Kosovë e ka rikthyer emrin e tij në vëmendjen publike, veçanërisht pas vendimit të 16 shtatorit, i cili solli gjithsej 81 vjet burgim për katër ish-krerët e UÇK-së. Sipas Dhomave të Specializuara, Thaçi dhe Krasniqi u dënuan me nga 25 vjet, Veseli me 18 vjet dhe Selimi me 13 vjet burgim. Aktgjykimi është i shkallës së parë dhe nuk është ende i formës së prerë.

Por historia e Smithit në Kosovë nuk lidhet vetëm me vitet e fundit dhe me procesin në Hagë. Nga viti 2010 deri më 2013, ai shërbeu si gjyqtar ndërkombëtar i EULEX-it dhe gjatë kësaj periudhe ishte i përfshirë edhe në strukturat drejtuese të gjyqtarëve të misionit evropian. Kjo periudhë është veçanërisht e rëndësishme për shkak se emri i tij u përmend më vonë në një prej dëshmive më të debatueshme të dhëna nga ish-gjyqtari i EULEX-it, Malcolm Simmons. Simmons, i cili kishte shërbyer gjithashtu në misionin evropian dhe kishte qenë kryetar i Asamblesë së Gjyqtarëve të EULEX-it, ngriti publikisht pretendime për ndërhyrje politike dhe presione brenda sistemit të drejtësisë ku shërbente. Në këtë kontekst, ai përmendi edhe Charles Smithin.

Një prej rasteve që Simmons e lidhi me këto pretendime ishte procesi i njohur si “Kleçka”, në të cilin ndër të akuzuarit ishte edhe Fatmir Limaj. Sipas versionit të paraqitur nga Simmons, çështja kishte marrë një rëndësi të veçantë politike brenda EULEX-it dhe ai pretendoi se kishte marrë komunikime nga nivele të larta të misionit lidhur me mënyrën dhe shpejtësinë me të cilën duhej të procedohej rasti. Në deklarimet e tij, Simmons përmendi një email të datës 29 janar 2013, të cilin tha se e kishte marrë nga Charles Smith, i cili në atë kohë ishte kryetar i Asamblesë së Gjyqtarëve të EULEX-it. Pikërisht përmbajtja e pretenduar e këtij komunikimi është bërë një prej elementeve kryesore të polemikës rreth emrit të Smithit.

Sipas Simmonsit, në atë komunikim Smith kishte kërkuar që çështja “Kleçka” të dërgohej për gjykim sa më shpejt të ishte e mundur, duke përmendur, sipas Simmonsit, “një numër arsyesh, shumica prej tyre politike”. Simmons e interpretoi këtë si tregues se çështja nuk po trajtohej vetëm mbi bazën e konsideratave juridike, por se kishte edhe faktorë politikë që ndikonin në mënyrën se si EULEX-i e shihte atë proces. Këto janë pretendime të Simmonsit dhe nuk duhet të paraqiten si një konstatim gjyqësor se Smith ka ndërhyrë politikisht në një proces. Megjithatë, fakti që një ish-gjyqtar i EULEX-it e ka lidhur publikisht emrin e Smithit me këto pretendime e bën historinë e tij të mëparshme në Kosovë pjesë të debatit që është rikthyer pas aktgjykimit të Hagës.

Simmons shkoi edhe më tej në deklarimet e tij. Sipas versionit që ai ka dhënë publikisht, pas caktimit të tij në trupin gjykues të rastit “Kleçka”, ai kishte marrë udhëzime dhe më pas kishte pretenduar se Smith i kishte thënë se misioni varej nga rezultati i kësaj çështjeje. Simmons pretendoi gjithashtu se ishte krijuar përshtypja se EULEX-i priste dënime dhe se pozita e tij e punës mund të rrezikohej nëse të pandehurit nuk do të dënoheshin. Këto deklarime janë pjesë e dëshmisë dhe versionit të Simmonsit për atë që ai përjetoi gjatë kohës së tij në EULEX dhe nuk përbëjnë, në vetvete, një konstatim të pavarur gjyqësor ndaj Smithit.

Sipas Simmonsit, shqetësimet e tij nuk mbetën vetëm brenda strukturave të EULEX-it. Ai ka deklaruar se më 11 korrik 2013 i kishte shkruar Ambasadës së Mbretërisë së Bashkuar në Kosovë dhe se më pas ishte takuar me zëvendësambasadorin britanik për të diskutuar pretendimet e tij rreth ndërhyrjes së zyrtarëve të lartë të EULEX-it në proceset gjyqësore. Simmons ka thënë se për shkak të detyrimeve të tij ligjore nuk mund të zbulonte të gjitha detajet e asaj bisede. Kështu, pjesa më e madhe e informacionit mbi këtë episod mbështetet në deklarimet e tij dhe duhet lexuar duke bërë dallimin mes asaj që Simmons pretendoi dhe asaj që është provuar apo vendosur nga një gjykatë.

Rasti “Kleçka” kishte qenë ndër proceset më të ndjeshme të periudhës së EULEX-it në Kosovë. Për këtë arsye, pretendimi se konsideratat politike mund të kishin ndikuar në mënyrën se si trajtohej një çështje penale ishte veçanërisht serioz. Në versionin e Simmonsit, çështja lidhej jo vetëm me drejtësinë në Kosovë, por edhe me interesat e Bashkimit Evropian dhe marrëdhëniet e tij me Serbinë. Ai pretendoi se pikërisht kjo lidhje politike ishte përmendur në komunikimet që kishte marrë. Megjithatë, këto janë interpretime dhe pretendime të bëra nga Simmons, dhe jo përfundime të nxjerra nga aktgjykimi i vitit 2026 ndaj Thaçit, Veselit, Selimit dhe Krasniqit.

Sot, më shumë se një dekadë pas këtyre ngjarjeve, emri i Charles Smith është sërish në qendër të vëmendjes në Kosovë, por këtë herë për shkak të rolit të tij në procesin ndaj ish-krerëve të UÇK-së. Dhomat e Specializuara njoftuan se trupi gjykues II, i kryesuar nga Smith dhe i përbërë edhe nga gjyqtarët Christoph Barthe dhe Guénaël Mettraux, gjeti katër të akuzuarit fajtorë për krimet e luftës të arrestimit dhe ndalimit të paligjshëm ose arbitrar, trajtimit mizor, torturës dhe vrasjes. Në të njëjtën kohë, paneli i liroi nga akuzat për gjashtë pika të krimeve kundër njerëzimit, ndërsa aktgjykimi mbetet i apelueshëm.

Sipas përmbledhjes së aktgjykimit, paneli konstatoi përgjegjësi penale për arrestimin dhe ndalimin e paligjshëm të të paktën 385 personave, trajtim mizor të të paktën 49 personave, torturimin e të paktën 303 personave dhe vrasjen e 96 personave. Gjykata theksoi gjithashtu se çështja ishte e kufizuar te veprimet dhe përgjegjësia e katër të akuzuarve dhe nuk përbënte gjykim mbi legjitimitetin e UÇK-së apo qëllimin e saj për Kosovën e pavarur. Këto janë gjetje të trupit gjykues në aktgjykimin e shkallës së parë dhe jo thjesht deklarime politike.

Pas shpalljes së vendimit, debati për integritetin e gjyqtarëve është rikthyer edhe në Kosovë. Fatmir Limaj, i cili ishte vetë i akuzuar në procesin “Kleçka”, e përmendi sërish përvojën e tij me proceset e EULEX-it dhe foli për atë që ai e konsideron si problem të integritetit të gjyqtarëve. Limaj tha se kishte përjetuar raste të tilla edhe më herët dhe se çështja e karakterit dhe integritetit personal të një gjyqtari duhet të merret seriozisht. Deklaratat e tij janë pjesë e reagimit politik dhe publik pas aktgjykimit dhe nuk përbëjnë një konstatim të ri gjyqësor mbi Smithin.

Në këtë mënyrë, dy periudha të ndryshme të karrierës së Charles Smithit janë bashkuar në debatin aktual: vitet kur ai ishte gjyqtar i EULEX-it në Kosovë dhe periudha e tij e tanishme si kryesues i trupit gjykues në Hagë. Në njërën anë qëndrojnë pretendimet e ish-gjyqtarit Malcolm Simmons për komunikime dhe presione të pretenduara politike gjatë trajtimit të rastit “Kleçka”; në anën tjetër qëndron një aktgjykim i vitit 2026 i nxjerrë nga një panel gjyqësor në një proces që zgjati më shumë se tre vjet dhe përfshiu dëgjimin e 134 dëshmitarëve. Vetë ekzistenca e këtyre dy historive nuk provon se njëra ka ndikuar te tjetra, por shpjegon pse emri i Smithit është rikthyer në qendër të debatit publik pas vendimit të 16 shtatorit.

Ajo që mbetet fakt është se vendimi ndaj Thaçit, Veselit, Selimit dhe Krasniqit është një vendim i shkallës së parë dhe procesi nuk ka përfunduar përfundimisht me shpalljen e tij. Katër ish-krerët e UÇK-së u dënuan me gjithsej 81 vjet burgim, ndërsa mbrojtja ka mundësinë ta apelojë vendimin sipas procedurave të Dhomave të Specializuara. Ndërkohë, pretendimet e vjetra të Simmonsit për ndërhyrje politike në sistemin e drejtësisë së EULEX-it vazhdojnë të qarkullojnë në debatin publik, por ato duhet të dallohen qartë nga gjetjet e gjykatës në çështjen e vitit 2026. Pikërisht ky dallim është thelbësor: një gjë janë faktet e vendosura në aktgjykim, ndërsa tjetër janë pretendimet dhe dëshmitë publike të ish-zyrtarëve për ngjarje të mëparshme.

PV: 1,186